بررسی پیشرفتها و چالشهای رستوریشنهای رزینی موقت و دائم در پرینت سهبعدی

تولید افزایشی در دندانپزشکی از ساخت مدلهای تشخیصی تا ترمیمهای عملکردی گسترش یافته است. در این مقاله به بررسی فناوریهای چاپ، نقش پردازش نهایی، خواص مکانیکی کامپوزیتهای قابل چاپ و چالشهای ثبات رنگ در ترمیمهای رزینی (مانند PMMA) میپردازیم.
تولید افزایشی یا پرینت سهبعدی در دندانپزشکی شتاب قابلتوجهی گرفته است و کاربرد آن از تولید دنتال مدلهای تشخیصی تا ترمیمهای عملکردی گسترش یافته است. نسخههای اولیه رزینهای پرینت سهبعدی فاقد فیلر یا دارای فیلر کمی بودند و عمدتاً برای ترمیمهای موقت استفاده میشدند تا نگرانیهای مربوط به دوام طولانیمدت و خواص مکانیکی آنها برطرف شود. با پیشرفت در فرمولاسیون رزینها، تکنولوژی پرینت و پردازش نهایی، اکنون تولید ترمیمهایی که نیازهای سختگیرانه ترمیمهای دائم را برآورده کنند، امکانپذیر شده است.
فناوریهای چاپ سهبعدی در دندانپزشکی
فناوریهای مبتنی بر پلیمریزاسیون نوری (Vat photopolymerization) شامل SLA، DLP و LCD روشهای غالب در چاپ ترمیمهای دندانپزشکی محسوب میشوند. در این میان، پرینترهای DLP به دلیل ایجاد تعادل مناسب بین سرعت و رزولوشن، بیشترین کاربرد را به خود اختصاص دادهاند.
-
ضخامت لایهها در این سیستمها معمولاً بین ۲۵ تا ۱۰۰ میکرومتر تنظیم میشود.
-
پارامترهای چاپ، فرمولاسیون رزین و شرایط تابش نور مستقیماً بر رزولوشن سطح، زمان ساخت و ناهمسانگردی مکانیکی تأثیر میگذارند.
-
فناوریهای جدیدتری مانند Direct Ink Writing (DIW) نیز برای چاپ مستقیم کامپوزیتهای تجاری با فیلر بالا معرفی شدهاند که پتانسیل تولید ترمیمهای دائم و مستحکم را دارند، هرچند چالشهایی مانند کنترل جریان مواد همچنان در آنها وجود دارد.
اهمیت مراحل پردازش نهایی (Post-processing)
پردازش نهایی برای تبدیل یک قطعه پرینتشده از حالت اولیه (Green state) به یک ترمیم کاملاً کاربردی ضروری است و بر استحکام مکانیکی، زیبایی و زیستسازگاری محصول نهایی تأثیر مستقیم میگذارد.
-
شستشو: این مرحله معمولاً با ایزوپروپیل الکل (IPA) برای حذف رزینهای پلیمریزه نشده انجام میشود. برخی تولیدکنندگان روشهای شستشوی گریز از مرکز را پیشنهاد میدهند که میتواند بدون نیاز به حلالها، درجه تبدیل شبکه پلیمری را بهبود بخشیده و زبری سطح را کاهش دهد.
-
پخت نهایی (Post-curing): این گام حیاتی با استفاده از محفظههای نوری UV انجام میشود و میتواند درجه تبدیل (Degree of Conversion) را حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد نسبت به حالت اولیه افزایش دهد که این امر موجب ارتقای قابلتوجه خواص مکانیکی میشود.
-
محیط پخت: استفاده از اتمسفر گاز نیتروژن یا ایجاد خلأ در حین پخت نهایی، تأثیر منفی لایه مهار اکسیژن را کاهش داده و مقاومت خمشی قطعه را به حداکثر میرساند.
ویژگیهای مکانیکی و ساختاری مواد
کامپوزیتهای قابل چاپ معمولاً حاوی ۱۰ تا ۳۰ درصد حجمی (یا ۳۰ تا ۵۰ درصد وزنی) فیلر هستند که این مقدار بسیار کمتر از مواد مورد استفاده در روشهای فرزکاری و تراش (که تا ۸۵ درصد وزنی فیلر دارند) است.
-
افزودن فیلرها به ساختار رزین، مقاومت خمشی، سختی و ثبات ابعادی را بهبود میبخشد، اما در عین حال ویسکوزیته رزین و خطر گیر افتادن هوا را افزایش میدهد.
-
برای چاپ موفقیتآمیز در سیستمهای SLA و DLP، ویسکوزیته رزین باید کمتر از ۵ پاسکال ثانیه (Pa s) باشد تا از کیفیت سطح اطمینان حاصل شود.
-
فرآیند ساخت لایهبهلایه باعث ایجاد ناهمسانگردی (Anisotropy) در ساختار قطعات پرینتشده میشود؛ به طوری که پیوند بین لایهها یکی از نقاط ضعف مکانیکی به شمار رفته و میتواند منشأ شکست یا لایهلایه شدن (Delamination) قطعه باشد. زاویه و جهت چاپ نیز به شدت بر این ناهمسانگردی و رفتار مکانیکی مواد تأثیر میگذارد.
چالشهای زیبایی، ثبات رنگ و زیستسازگاری
مواد پرینت سهبعدی در مقایسه با مواد فرزکاریشده، از ثبات رنگ پایینتری برخوردار هستند.
-
رزینهای دندانپزشکی عمدتاً بر پایه مونومرهای آکریلات هستند و به آغازگرهای نوری مانند TPO و BAPO نیاز دارند؛ این مواد میتوانند در طول زمان باعث تغییر رنگ قطعه شوند.
-
به دلیل جلوگیری از تهنشین شدن فیلرها، این مواد به جای رنگدانههای پایدار اکسید فلزی، از رنگدانههای ارگانیک استفاده میکنند که حساسیت بیشتری به تخریب شیمیایی داشته و باعث افت زیبایی در درازمدت میشوند.
-
استفاده از مونومرهای آبدوست در ساختار رزین باعث افزایش جذب آب و انحلالپذیری میشود که این امر تخریب هیدرولیتیک شبکه پلیمری و بیثباتی ابعادی را در پی دارد.
-
زیستسازگاری مواد پرینت سهبعدی وابستگی شدیدی به پروتکلهای پردازش نهایی دارد؛ به طوری که شستشوی کامل، پولیش دقیق و پخت نهایی طولانیمدت میتواند میزان مونومرهای باقیمانده را به حداقل رسانده و ایمنی بیولوژیکی قطعه را تضمین کند.
جمعبندی
در مقایسه با روشهای سنتی که نیاز به فرآیندهای پیچیده و مبتنی بر قالبگیری داشتند یا روشهای تراشکاری که با هدررفت زیاد متریال همراه هستند، چاپ سهبعدی امکان تولید همزمان چندین قطعه را با بهرهوری اقتصادی بالا فراهم میکند. با این وجود، به دلیل وابسته بودن کیفیت نهایی به مراحل متعدد دستی در پردازش، استفاده گسترده از این تکنولوژی به عنوان یک استاندارد اصلی نیازمند اتوماسیون بیشتر و ارائه دستورالعملهای دقیقتر از سوی تولیدکنندگان است.
برای مشاهده مشخصات فنی و تهیه متریالهای تخصصی برای ساخت ترمیمهای موقت دندانپزشکی، میتوانید به لینک زیر مراجعه کنید:














